ميزگرد هفته

تعرض جمهورى اسلامى به ان جى او ها و تشکلهاى توده اى

شهلا دانشفر:

آزادى زن: ماجراى ان جى اوها چيست و اين حرکت از کى شروع شده است؟

ان جى او شکل تلخيص شده عبارت انگليسى Non -Governmental Organization و به معنى "سازمانهاى غير دولتى" است. ان جى او ها اساسا بدنبال اصلاحاتى در چهارچوب نظام موجود هستند. در جمهورى اسلامى بازار تشکيل ان جى او ها توسط دوم خرداديها و اصطلاح طلبان جمهورى اسلامى داغ شد و شروع به فعاليت کردند. هدف جمهورى اسلامى از اجازه فعاليت دادن به ان جى او مشروعيت دادن به خود بود. ضمن اينکه با اينکار رژيم ميخواست اعتراضات موجود در جامعه و تلاش بخش هاى مختلف جامعه براى متشکل شدن را تحت کنترل خود در آورد. اين ان جى او ها که فعالين اصلى آنها را اساسا دوم خرداديها و جرياناتى سياسى حول آن تشکيل ميدهند، اساسا تشکلهايى دولتى هستند. بعلاوه اينکه از اين طريق رژيم از نيروى کار رايگان وسيعى براى پيشبرد يکسرى از کارها در عرصه هاى اجتماعى مختلف سود ميبرد. بطور مثال ان جى او هاى بسيارى در رابطه با نيازهاى کودکان و يا زنان تشکيل شده اند که بطور واقعى خدماتى ارائه ميدهند که اگر رژيم ميخواست خود آن خدمات را ارائه دهد، برايش هزينه زيادى در برداشت.

روشن است که اصلاحات در درون جمهورى اسلامى همانقدر توهم است که پيشبرد اعتراض و مبارزه از طريق ان جى او ها. اما مساله اينست که مردم در ايران همانطور که از دوم خرداد عبور کردند از ان او ها نيز عبور کردند. امروز در ايران بسيارى از تشکل ها و انجمن هايى که به اسم ان جى او فعاليت دارند، نتيجه مبارزه و تلاش انسانهاى آزاديخواه و چپى است که با فشار مبارزه خود توانسته اند وجودشان را بر رژيم دوفاکتو تحميل کنند و هيچ سنخيتى با ان جى او ها ندارند.

ميخواهم اين را بگويم که در شرايطى که مردم از حق داشتن تشکهاى واقعى خود محروم هستند و نيز در اوضاع سياسى ايران که اعتراض همه بخش هاى جامعه را فراگرفته است، ان جى او ها نيز در چهارچوب حقوق قانونى خود باقى نمانده اند. مردم از اين فرصت استفاده کرده اند و در بسيارى جاها ان جى او ها را به ابزارى براى پيشبرد اعتراض متشکل خود بکار ميبرند.

واقعيت اينست که همراه با گسترش اعتراضات در سطح جامعه ما شاهد جنب و جوش اعتراضى بالايى در ميان بخش هاى مختلف جامعه از جمله زنان براى متشکل شدن هستيم. جنب و جوش براى متشکل شدن در جامعه آنقدر بالا گرفته است که به گفته خود رژيم در چند ماه قبل نزديک به ١٣٠٠٠ ان جى او در صف گرفتن مجوز قرار دارند. بسيارى از آنها در فاصله اعلام کارشان تا گرفتن مجوز فعاليت هاى بسيارى را به پيش ميبرند که ديگر در چهارچوبه تنگ تعيين شده براى ان جى او ها نميگنجد و بعضا خواستهاى راديکالى را نمايندگى ميکنند که رژيم را در تنگناى جدى قرار داده است. اين تشکلها با فعاليت گسترده خود و با جمع کردن نيروى اجتماعى وسيعى حول خود توانسته اند وجود خود را دو فاکتو تحميل کنند. بنابراين همانطور که گفتم شکل فعاليت اينها ديگر عملا در چهارچوب سنت ان جى او ها نميگنجد بلکه تشکلهايى هستند که صرفا تحت اين عنوان فعاليت ميکنند. اين چيزيست که امروز رژيم نسبت به وجود آنها احساس نگرانى و خطر ميکند و در تدارک يورش به آنهاست. نمونه هاى بارز اين فعاليتها را عمدتا در عرصه اعتراضى زنان و حمايت از کودکان و کانونها و انجمنهاى مختلف ديگر ميتوان ديد. من ميخواهم بگويم که مردم همانطور که از دوم خرداد عبور کردند از ان جى او هاى دست ساز آنها نيز عبور کرده و امروز اين تشکلهاى مردم است که دارد تحت عنوان انواع و اقسام نهادها و انجمنها سر بر مياورد و رژيم را به وحشت انداخته است.

آزادى زن: چه عواملى باعث ميشود که تشکل و سازمان اينهمه مورد توجه قرار گيرد؟

محروم بودن مردم از حق داشتن تشکل واقعى خود، رشد اعتراضات مردم و رشد راديکاليسم و چپ در جامعه عوامل مهمى هستند که امروز امر تشکل و سازمان را به امر فورى مردم تبديل کرده اند. واقعيت اينست که امروز ما شاهد اين هستيم که اعتراض و مبارزه در همه بخش هاى جامعه وسيع و گسترده است، اما اين مبارزات پراکنده اند. بطور مثال در يکجا مبارزه اى تمام ميشود و در جايى ديگر حرکتى ديگر بپا ميشود. بايد اين مبارزات پراکنده بهم پيوند بخورد. بايد با ايجاد همبستگى و پشتيبانى بين اين اعتراضات دامنه مبارزات را گسترش داد و بايد متشکل شد تا مبارزه اى قدرتمند را به پيش برد. اينها همه نيازهايى پايه ايست که جنب و جوش براى متشکل شدن را شدت بخشيده است. طبعا به درجه اى که اعتراضات در جامعه گسترش مييابد، اتحاد و همبستگى در ميان بخش هاى مختلف مردم بيشتر ميشود، از درون اين مبارزات مردم متحدتر و متشکل تر بيرون مى آيند و جنب و جوش براى متشکل شدن نيز بيشتر ميشود. اين سير طبيعى اعتراضات جارى در جامعه است. مردم در مبارزه روزمره خود اين را ميفهمند که مبارزه امرى فردى نيست و بايد متشکل بود تا بتوان مبارزه اى قوى و نيرومند را به پيش برد. در اين ميان فعالين چپ و راديکال نقش مهمى دارند و رشد چپ در جامعه به تلاش براى متشکل شدن شدت داده است.

بنابراين همانطور که گفتم اينها همه فاکتورهاييست که امروز به امر متشکل شدن جايگاه بر جسته اى داده است و تشکل و سازمان به امر روز همه بخش هاى جامعه تبديل شده است.

آزادى زن: عموما ان جى اوها حول چه مسائلى متشکل ميشوند؟

طبق اطلاعاتى که من دارم، بيشتر ان جى او ها حول مساله کودکان و زنان تشکيل شده و هم اکنون دارند فعاليت ميکنند. اما ان جى او ها عمدتا حول مسايل فرهنگى، هنرى، ورزشى و انواع و اقسام مسايل اجتماعى تشکيل ميشوند. در همين مدت انواع و اقسام انجمن ها و نهادهاى هنرى- فرهنگى، انواع و اقسام کانونهاى ورزشى و نهادها و انجمنهاى اجتماعى مختلف بر سر مسايل کودکان، زنان، جوانان تحت پوشش ان جى او تشکيل شده و هم اکنون دارند فعاليت ميکنند. کارگران نيز در ان جى او هاى مختلفى مانند کانونهاى ورزشى و غيره متشکل هستند اما مجامع عمومى کارگرى ظرف اصلى اعتراض و مبارزه کارگران است. اين مجامع عمومى کارگرى هستند که بر سر شکل اعتراض کارگران تصميم ميگيرند، قطعنامه ميدهند و با اتکاء به آن مبارزات کارگرى به پيش ميرود.

مصطفى صابر

آزادى زن: تاريخا ان جى اوها چه نقشى در تغيير قوانين و تغيير فضاى جوامع داشته اند؟

مصطفى صابر: ابتدا بگويم که با اين اصطلاح ان جى اوها خيلى راحت نيستم. ميدانم که تا حد زيادى جا افتاده است. و ميدانم کلا ان جى او بار مثبتى هم دارد. از لحاظ عملى شايد هم گاه مجبور باشيم آنرا مصرف کنيم. اما شبيه کلمه دمکراسى که گاه جاى آزادى مى نشيند، بايد تاکيد کنيم که آزادى چيزى بسيار فراتر است و دمکراسى تنها تعبير بورژوازى از آزادى است. ان جى او ها ظاهرا دنبال اصلاحاتى در وضع موجود هستند. اينکه اين تعبير چقدر با محتواى اين تشکل ها خوانايى داشته باشد جاى حرف است. آيا اينکه مثلا اگر کارگران جايى شوراهايشان را برپا کنند باز جزو ان جى او هستند؟ خلاصه وقتى به ان جى او ها فکر ميکنم خيلى تعريف روشنى به نظرم نمى رسد. مردم در سطوح مختلف خودشان را متشکل ميکنند تا وضعيت شان را عوض کنند و ناگزير در اين راه با دولت سرمايه دارى سر شاخ ميشوند. احساسى که از شنيدن عبارت ان جى او دارم اينست که در تشکلى در چهارچوبه مناسبات موجود است و آنرا به رسميت مى شناسد.

فکر کنم کلا اين اسم ان جى او عبارت جديد و پست مدرنيستى باشد و ميکوشد اعتراض و تشکل را صرفا بر اساس غير دولتى بودن با قدرت نبودن (البته گاه بسيار صورى) تعريف کند. اگر از من بپرسيد اتحاديه ها و تشکل هاى کارگرى، تشکل هاى دانشجويى و جوانان و يا بويژه زنان چه نقشى تاريخا ايفاء کرده اند، ميتوانم جواب دهم. اما ان جى او ها؟ درست نمى دانم. آيا تشکل هايى که در سالهاى اخير اعتراضات وسيع عليه گلوباليزايسيون بر پا کردند و يا تشکل هايى که اعتراضات عليه جنگ آمريکا را عليه عراق را رهبرى کردند هم ان جى او هستند و تحت اين عنوان در تاريخ نقش ايفاء کرده اند؟ خيلى مطمئن نيستم که ان جى او تعبير درستى براى همين تشکل ها هم باشد.

بهرو، تا آنجا که به ايران برميگردد، به نظر ميرسد که در ايران اين لفظ بيشتر از طرف اصلاح طلبان و دوم خردادى ها به کار گرفته شده است. اين باز بيشتر آدم را ترغيب ميکند که اين عبارت را بکار نگيرد. به نظرم دعوا سر کلمه نيست. بحث اين است که وقتى ميگوييم ان جى او (حتى اگر بحث را به ايران محدود کنيم) داريم راجع به چه پديده اى صحبت ميکنيم؟

به نظر من آنچه که در ايران ان جى او ناميده ميشود، برخى از آنها توسط خود همين دوم خردادى ها و جمهورى اسلامى بوجود آمده است که شايد هم اينجا و آنجا برخى نق و نوق ها هم نسبت به دولت داشته است، ولى اينها تشکل هاى وابسته به دولت هستند. اين جمهورى اسلامى است که ميخواهد زير نام ان جى او درجه "مشروعيت نطام" را بالا ببرد. همانطور که کل اصلاح طلبى در ايران که به اصلاح رژيم اسلامى از بالا متوهم است به دامن رژيم مى افتد چنين تشکل هايى هم هرکاريش بکنيد با رژيم کنار خواهند آمد.

اما برخى به اصطلاح ان جى او ها در ايران هستند که مردم خودشان بوجود آورده اند و اگر چه ميکوشد بخاطر ادامه کارى خود چهارچوب نظم موجود بپذيرد، ولى خيلى روشن است که مردم سرنگونى طلب و کسانى که ميخواهند سر به تن اين رژيم نباشد به آن جذب شده اند. اينها تعريف حقوفى شان هرچه باشد، تلاش هاى مردم براى متشکل کردن خودش در مقابل جمهورى اسلامى و براى رهايى از کل اوضاع موجود است. اين دسته اخير (که ديگر اسم ان جى او مناسب آنها نيست) نقش قابل توجه روزافزونى در مبارزه عليه جمهورى اسلامى ايفاء ميکنند. در واقع امکانات فعاليت علنى و وسيع است که مردم براى ابراز اعتراض و انتقاد خود از آن استفاده ميکنند. مردم ميکوشند در تمامى عرصه ها چنين تشکل هايى را تحت نام ان جى او درست کنند چون ظاهرا چتر قانونى و قابل توجيهى است اما حقيقتا ربطى به ان جى او ندارد. در عرصه دفاع از حقوق زنان، دفاع از حقوق کودک، دفاع از حقوق شهروندى و غيره. به نظرم بايد از فعاليت اينها حمايت کرد و بايد هرچه بيشتر آنها را بوجود آورد.

آزادى زن: اخيرا رژيم حملات زيادى را به ان جى اوها آغاز کرده است و گويا قرار است به بسيارى از آنهائى که منتظر ثبت هستند جواز ندهند. آيا در چنين فضائى رژيم موفق خواهد شد؟

مصطفى صابر: بله به نظرم رژيم فهميده است که هر گردى گردو نيست و هر ان جى او طرفدار رژيم نيست و با آن مماشات نمى کند. در واقع مردم از هر فرصتى براى اعتراض عليه رژيم استفاده کرده اند و از اين نام و فرصت ان جى او استفاده کرده اند. حالا رژيم چاره نديده است که حمله به آنها را تشديد کند.

اينکه رژيم موفق ميشود يا نه تابعى از کل توازن قواى بين مردم و رژيم است. اگر توازن قوا به نفع مردم تغيير کند که نه، رژيم نمى تواند غلطى بکند. اما اگر رژيم بگير و ببند راه بيندازد حتما به ان جى او ها بطور کلى حمله خواهد کرد و تا بحال هم چند بار کرده است. طى چند سال گذشته عليرغم همه تقلاهاى رژيم مردم به پيش آمده اند و خود را درمبارزه براى سرنگونى و از پيش پا برداشتن رژيم اسلامى رفته رفته متشکل کرده اند. به نظرم برخى از به اصطلاح ان جى او ها، يا تشکل هاى توده اى و علنى خود مردم همانطور که گفتم ثمره اين تلاش است و بايد وسيعا به اين کار دامن زد. اينکه رژيم چقدر موفق شود و يا نشود بستگى به اين هم دارد که خود اين تشکل ها و کانون ها و انجمن ها ها چطور از خودشان دفاع کنند و فعالانه جامعه معترض را به دنبال خودشان بکشند. اينها اکنون خود تا حدودى به وجهى از معادله قوا بين مردم و حکومت تبديل شده اند.