گزارشی از مراسم گرامیداشت
منصور حکمت
سیاوش دانشور
روز شنبه دوم ژوئیه بدعوت آذرماجدی و حزب کمونیست کارگری ایران بخشی از همرزمان و یاران منصور حکمت بمناسبت سومین سالروز درگذشت اش در های گیت لندن اجتماع کردند. سه سال گذشته است اما هنوز چهره ها را ماتم و حسرتی عمیق احاطه کرده است. برخی را سخت بتوان بازشناخت٬ گوئی در این سه سال سالها پیر شده اند. زمزمه جمعها از فقدان ژوبین و اوضاع انقلابی و شرایط سیاسی ایران است.
براستی جایش خالی است٬ این حرف دل همه است. اگر حالا ژوبین بود ...
یاران و همسنگران ژوبین که بخشی شان حتی او را ندیده اند به ادای احترام او و کارل مارکس پای بنای یادبودشان گل میگذارند و در سگوت گورستان های گیت به فکری عمیق فرو میروند. صورتها را که نگاه میکنی اشک در آن لغزان است. اما عزم را و شکست ناپذیری را بخوبی میتوان مشاهده کرد. آخر این این جمعیت سال بعد سال زخم خورده اند اما به مارکس و منصور حکمت وفادار مانده اند. سبد گلی
را میبینم که از جانب جمعی از دانشجویان دانشگاه تهران ارسال شده است. خبر اینست که در تهران و شهرستانها قرار است مراسمهائی به یاد منصور حکمت برگزار شود.
آذر ماجدی سکوت را میشکند و از جمعیت برای حضورشان تشکر میکند. در چهره مصمم آذر در
عین حال زخمی عمیق از فقدان ژوبین میتوان دید٬ اظهار امیدواری میکند که با پیروزی ما در ایران منصور حکمت و دوباره مارکس جهانی شوند و ... دیر نیست آنروز٬ با پیروزی انقلاب در ایران٬ های گیت مارکس و منصور حکمت به میعادگاه مشتاقان آزادی و سوسیالیسم تبدیل شود ..
حمید تقوائی یار و همسنگر قدیمی و لیدر حزب رشته سخن را بدست میگیرد و از جانب حزب به حاضرین خوش آمد میگوید. چهره حمید و کلامش انقلابیگری کمونیستی را تداعی میکند. او که بیشتر زندگی اش را همراه با منصور حکمت سپری کرده است فوری سراغ انقلاب و "جرم انفجاری" حکمت میرود. هر ذهنی از سخنان حمید این را میفهمد که دارد در های گیت میگوید حکمت از سده ها فراتر خواهد رفت و به
جمع این را یادآوری میکند که باید پیروز شویم٬ این را به ژوبین و جامعه و هر کودکی مدیونیم!
بدنبال اجتماع در های گیت مراسم گرامیداشت منصور حکمت در سالنی ادامه یافت. مسئولین سالن را به شکل کلاسیک و زیبائی تژئین کرده بودند. عکسهای ژوبین پشت میز کتاب توجه مراجعه کننده را بخود جلب میکرد. سی دی های سخنرانی٬ مجموعه آثار٬ تی شرت٬ گل سینه و کارت و غیره روی میز جا داده شده بود. از ماتریالهای جدید جلد اول مجموعه آثار منصور حکمت مربوط به ادبیات دوره مارکسیسم
انقلابی جلب توجه میکرد. همینطور بیوگرافی منصور حکمت که کتابی است از سهیلا شریفی.
مراسم با خوش آمد و سخنان سیاوش دانشور آغاز شد.
... سه سال پیش در ٤ ژوئیه ٢٠٠٢ ژوبین عزیز ما بر اثر بیماری سرطان درگذشت. سه سال گذشته است٬ اما هنوز جای عزیزش بسیار خالیست! نه فقط در عرصه سیاست ایران و جهان و در راس مبارزه انقلابی و کمونیستی بشریت کارگر٬ بلکه در میان خانواده و نزدیکانش٬ در زندگی روزمره ما٬ در قلب و ذهن رفقا و همسنگرانش٬ و در میان تمام کسانی که او را مظهر آرمانخواهی سوسیالیستی و تلاش فردی و
جمعی برای تغییر جهان میدانستند! امروز در سومین سالگرد فقدان ژوبین عزیز٬ باردیگر جمع شده ایم تا با او و آرمان والایش تجدید پیمان کنیم! جمع شده ایم اعلام کنیم که پرچم کمونیسم مارکسیستی و کارگری منصور حکمت٬ با قاطعیت٬ قطب نمای حرکت سیاسی و حزبی ماست! جمع شده ایم اعلام کنیم علیرغم زخم عمیق فقدان منصور حکمت٬ حزب کمونیستهای کارگری٬ حزب منصور حکمت٬ در مرکز سیاست ایران میدرخشد! و جای نادر عزیز ما بسیار خالیست که عروج سوسیالیسم کارگری و کمونیسم رادیکال را در قلب ارتجاع سرمایه داری ببیند!
جمع شده ایم اعلام کنیم حق با او بود که دنیا را به سوسیالیسم فراخوان میداد و با صدای رسای یک رهبر کمونیست سازش ناپذیر اعلام میکرد؛ دنیا بدون فراخوان سوسیالیسم٬ بدون امید سوسیالیسم٬ و بدون "خطر" سوسیالیسم به یک منجلاب بدل میشود! جمع شده ایم اعلام کنیم؛ نه تهاجم راست جهانی و نظم نوین بوش و شرکا٬ نه صف مجیزگویان بورژوازی که گذشته را به ما وعده میدهند٬ و نه حمله
راست سوسیالیسم گریز قادر نیست پرچم کمونیسم کارگری و حزبش را نیمه افراشته کند! این پرچم و این آرمان برافراشته تر و اجتماعی تر از هر زمانی است! امروز بیش از هر زمان جامعه تشنه آزادی و محتاج کمونیسم ایران٬ کمونیسم رادیکال و سازش ناپذیر منصور حکمت٬ حزب سوسیالیسم فورا٬ حزب کمونیست کارگری را فراخوان میدهد!
امروز در سومین سالگرد فقدان ژوبین عزیز جمع شده ایم اعلام کنیم که برای نبردهای سرنوشت ساز آماده ایم و برای رهبری و سازماندهی انقلاب کمونیستی کارگری علیه یکی از هارترین و مرتجع ترین رژیمهای سرمایه داری وارد قسمت گود استخر سیاست ایران شده ایم! آنروز٬ روز پیروزی٬ ما تصویر جهان را تغییر خواهیم داد و جنبش کمونیسم بین الملل طبقه کارگر و دهها حزب منصور حکمتی چهره جهان
را با امید و پیام تغییر و سرود انترناسیونال عوض خواهند کرد! ...
سرود انترناسیونال آغاز شد و بلافاصله ژوبین تربیون را در دست گرفت و سالن را به فضای کنگره دوم حزب برد. گوئی در همان لحظه میان ماست. ویدئوی سخنرانی افتتاحیه منصور حکمت در کنگره دوم حزب کمونیست کارگری ایران پخش شد. منصور حکمت از کمونیسم و قدرت سیاسی سخن میگفت و امر تغییر. اگر دنیا بدست ما باشد کودکی گرسنه نخواهد خوابید٬ اگر دنیا دست ما باشد هیچ کسی بی سرپناه
نخواهد بود٬ اگر دنیا دست ما باشد کسی کسی را استثمار نخواهد کرد .... کمونیسم یعنی مقدار زیادی خوشبختی٬ یعنی مقدار زیادی آزادی٬ یعنی مقدار زیادی رفاه٬ کمونیسم یعنی تغییر در زندگی انسانهای معاصر خویش٬ یعنی ....
بعد از استراحتی و رد و بدل حرفهای در دل مانده و احساسات و عواطف مراسم با چند سخنرانی ادامه یافت. آذر ماجدی٬ حمید تقوائی و علی جوادی سخنرانان این مراسم بودند.
آذرماجدی در باره شخصیت منصور حکمت و نگاه همه جانبه او به سیاست و زندگی و تحزب و در عین حال نگرانی همیشگی اش از وضعیت اطرافیان سخن گفت. از جای خالییش گفت و حفره پرنشدنی یک شخصیت سیاسی که زندگی را ساده میکرد. او تاکید کرد که حق با او بود که عنوان کرد تصویرها بشدت عوض میشوند و خودش در تغییر تصاویر نقش ایفا میکرد. او آینده و روندهای سیاسی را می دید٬ برایش برنامه
میریخت٬ آماده میشد و حزب را از مراحل تعیین کننده عبور میداد. آذر ماجدی تاکید کرد که بنا به شواهد مختلف حزب در قسمت گود سیاست ایران است و این موقعیت جدید حزب را مدیون جایگاه منصور حکمت و دوراندیشی سیاسی او میدانست. آذر ماجدی تصریح کرد که دلیل اینکه کمونیسم کارگری هر روز جلو میرود و در عین حال فقدان منصور حکمت بیشتر احساس میشود اینست که کمونیسم کارگری منصور حکمت برسر فلسفه و تاریخ و غیره نیست٬ برسر انسان است. برسر همان جمله معروفش است که اساس سوسیالیسم انسان است٬ نه فقط در سیاست بلکه شخصیت
خود او نیز همین است. ما جلو میرویم و هر روز جای خالی او را بیشتر احساس خواهیم کرد...
حمید تقوائی تاکید کرد که عادت کردن به نبود نادر سخت است و من هم مانند آذر نمیتوانم عادت کنم. حمید تقوائی بر یک نکته تامل کرد که ما در دورانی با سر افراشته ایستادیم و جهان را به مصاف میطلبیم که دنیا داشت شکست کمونیسم را اعلام میکرد و منصور حکمت در مقابل این یورش جهانی سنگربندی کرد و ما امروز در این موقعیت هستیم. او به شرایط تاریخی متفاوت دوره لنین و مارکس و
منصور حکمت اشاره کرد. ... برای اینکه شما زمانی که تمام تاریخ و دنیا به شما حمله میکند بتوانید بایستید٬ باید به این دنیا نقد عمیق داشته باشید. منصور حکمت این دنیا را در بهترین شکل اش نمیخواست٬ به آن عمیقا نقد داشت و خلاف جریان عمل کرد. او زمانی که گفتند که کمونیسم تمام شد٬ لیبرالیسم تمام شد٬ بیمه بیکاری تمام شد و مجسمه های لنین را بخاک کشیدند٬ گفت این دنیا را قبول ندارم و انسان باید و میتواند بهتر زندگی کند. او در مقابل این موج عظیم راستگرائی با پرچم بازگشت به مارکس و دفاع از حرمت انسان
ایستاد. او آنتی دورینگهای دوره ما را نوشت و پاسخ به خاک کشیدن لنین را داد٬ چون به دنیا و سرمایه داری و همه چیز نقد داشت و قبل از منصور حکمت شدن این نقد را داشت. او بلند پروازی ماکسیمالیست بود که در تاریخ و مارکسیسم ضرب شد و آرمانخواهی اش را به امر روز تبدیل کرد. او سوسیالیست بود برای اینکه همین امروز بهتر زندگی کند٬ برای اینکه انسان انسان باشد٬ و رادیکالیسم چیزی نیست جز بازکشت به ریشه و ریشه برای انسان خود انسان است....
و سخنران آخر مراسم گرامیداشت منصور حکمت علی جوادی بود. علی جوادی در مورد اینکه نادر کی بود صحبت کرد. او گفت منصور حکمت فشرده و خلاصه تاریخ بود. تاریخ در هر دوره افراد و چهره هائی را بدست میدهد که با آن عجین هستند و دوره خویش و آینده را ترسیم میکنند. او در زمره نوابغی بود که در آن دوران معین سهمش را ادا نکرد اما متعلق به آینده بود. برای شناخت او اگر دوران او را
بررسی کنیم٬ یعنی دوره ای که جنبشهائی به بن بست رسیدند٬ به آخر راه خود رسیدند و گویا تاریخ دارد در نقطه ای فشرده میشود٬ در دوره ای که بقول خودش تشخیص انسانها از لجنی که همه جا با تز "پایان تاریخ" پراکنده شده بود سخت بود٬ او تمامیت برون رفت از این تاریخ و ترسیم آینده بود. او در گوشه گوشه تئوری و نقد و تحزب و سیاست انسان را مبنا قرارداد٬ انسانی که بی معنا شده بود و او تلاش داشت از او اعاده حرمت کند و راه خوشبختی اش را ترسیم کند. منصور حکمت با نقد کمونیسم قبل از خویش کمونیسم همه جانیه و شفاف و
افق تحقق آن را در مقابل جامعه قرار داد. جایگاه منصور حکمت در تاریخ در این تلاقی تاریخی قابل توضیح است و منصور حکمت را بعنوان یک فرد در این تاریخ باید با غولهای فکری جهان معاصر مقایسه کرد. او کمونیسم را محبوب و محترم کرد و این هنوز گامهای اول است. حزب منصور حکمت اینجاست و ما میرویم که با پیروزی منصور حکمت و کمونیسمش را جهانی کنیم. ما این را به تاریخ٬ به منصور حکمت و به جامعه بشری مدیونیم!
مراسم سومین سالروز درگذشت منصور حکمت با سرود انترناسیونال پایان یافت.
یکشنبه سوم ژوئیه انجمن مارکس لندن سمیناری با عنوان منصور حکمت و تحولات جاری و آتی برگزار کرد. سخنرانان این سمینار مصطفی صابر٬ حمید تقوائی و علی جوادی بودند. در این مراسم پیام همبستگی از جانب جمعهای دانشگاهی و مراکز آموزشی بمناسبت سومین سالروز درگذشت منصور حکمت به حزب و آذرماجدی ارسال شده بود که توسط یکی از نمایندگان آنها قرائت شد.
***