ماجراى شبينه بيگم

مصاحبه با آذر ماجدی

٭ ماجراى شبينه بيگم که نزديک به دو سال بود در جريان قرار داشت، بالاخره هفته گذشته با حکم دادگاه تجديد نظر به نفع او پايان يافت. اين ماجرا از کجا شروع شد. چرا در اين سطح عمومى مطرح شده است و چه جايگاهى در نبرد سکولاريسم و مذهب دارد؟

آذر ماجدى: شبينه بيگم قصد داشت که با حجاب مخصوص که از سر تا پا را مى پوشاند، به مدرسه برود. مدير مدرسه با اين حجاب مخالفت مى کند. بايد توضيح دهم که در انگلستان داشتن حجاب در مدارس آزاد است، ولى حجاب از سر تا پا اعلام شده بود که با اصل اونيفورم در مدرسه متناقض است. به اين ترتيب شبينه از رفتن به مدرسه خوددارى کرد و طى اين مدت درگيرى حقوقى ميان مدرسه و شبينه در جريان بوده است. لازم به تذکر است که اين پرونده شکايت شبينه از طرف مسجد شهر لوتون محل اقامت شبينه و امام اين مسجد کاملا حمايت مى شود. يعنى اين مساله يک مساله شخصى نبود و به مساله اى ميان اسلاميست ها و دولت بدل شد.

يک نکته مهم ديگر اينکه، شبينه به مدت دو سال ترک تحصيل کرد و دولت هيچگونه اقدامى در اين مورد نکرد. درحاليکه در انگلستان، طبق قانون اگر کودکى به مدرسه نرود، اولياى او مورد پيگرد قانونى قرار مى گيرند. ولى در اين مورد چون پاى مذهب در ميان بود، دولت هيچ اقدامى براى بازگرداندن شبينه به مدرسه نکرد و اين يک استاندارد دوگانه است که چراغ سبزى بود به جنبش هاى مذهبى، بويژه اسلام سياسى که با اعتماد به نفس بيشترى به تعرضات خود به حقوق مدنى ادامه دهد.

اين پرونده مساله مذهب، تداخل و تناقض آن با اصول آموزشى و مقررات مدرسه، نقش اسلام و اسلاميست ها و حجاب کودک را به ميان کشيد. من سال گذشته در ميزگرد راديوى «آسيا نت ورک» بى بى سى همراه شبينه و تعدادى ديگر شرکت داشتم و در آنجا مشخصا کليه اين مسائل مطرح شد. رابطه سکولاريسم و آموزش و پرورش، جنبش اسلام سياسى و پيشروى هاى آن در اروپا، و حجاب کودک مورد بحث قرار گرفت. کلا در اين چند ساله اسلاميست ها بطور متمرکزى فعاليت مى کنند و پيشروى هايى نيز داشته اند. اين موضوع و راى دادگاه عقب گرد مهمى به سکولاريسم و حق کودک و حقوق زنان تحميل کرده است.

٭ جريانات اسلامى اين را پيروزى چشمگيرى براى آزاديهاى مذهبى خوانده اند. آيا شما هم فکر مى کنيد به اين ترتيب سکولاريسم يک قدم در برابر ارتجاع اسلامى عقب خواهد نشست؟

آذر ماجدى: همانطور که در بالا اشاره کردم اين يک شکست براى سکولاريسم است و نتايج مخربى بر وضعيت زنان و کودکان در محيط هاى اسلامى خواهد داشت. من اين را پيروزى آزادى مذهبى نمى خوانم، بلکه آنرا پيشروى مذهب در آموزش و پرورش و در اجتماع مى دانم. بدنبال قانونى که سال گذشته در فرانسه در ممنوعيت سمبل هاى مذهبى، از جمله حجاب، در مدارس و ادارات دولتى به تصويب رسيد، تلاش اسلاميست ها بر اشاعه حجاب در جوامع غربى تمرکز يافت و اکنون اين يک پيشروى مهم است. بايد به اين قانون اعتراض کرد. بايد نتايج مخرب آنرا بر زندگى زنان و کودکان در محيط هاى اسلامى افشاء کرد.

٭ شبينه بيگم اکنون ١٦ سال سن دارد. او معتقد است که در "يک کشور به اصطلاح آزاد" حق دارد هرجور که مى خواهد لباس بپوشد. شما در اينمورد چى فکر مى کنيد؟

آذر ماجدى: قطعا شبينه ١٦ ساله حق دارد هر طور که مى خواهد لباس بپوشد. ولى مساله پوشيدن حجاب در مدرسه است. بنظر من حجاب در مدارس بايد ممنوع شود. بعلاوه وقتى اين جدال شروع شد شبينه سنش بسيار پايين تر بود و بنظر من حجاب براى کودکان بايد على العموم ممنوع شود. بايد اين عرصه ها تفکيک شود.

٭ اگر شما جائى در قدرت باشيد، با دخترى مانند شبينه که بخاطر پوشيدن حجاب از رفتن به مدرسه خوددارى مى کند، چکار خواهيد کرد؟

بايد ديد قوانين جامعه چيست. اگر حجاب در مدارس ممنوع باشد، که بنظر من بايد باشد، کسى نمى تواند با حجاب در مدارس حاضر شود. و حتما در صورت مقاومت بايد روش هاى اصولى اى براى حل مساله پيدا کرد. مساله اينجاست که وقتى قانون در سطح جامعه تصويب شود، عملا چنين مقاومت هايى بسيار کم خواهد بود. مورد فرانسه هم اين مساله را نشان داد. در فرانسه، تعداد دخترانى که تلاش کردند با حجاب در مدارس حاضر شوند و يا مقاومت کنند بسيار کم بود. بايد به يک جنبش اجتماعى وسيع و آگاه گرانه در اين رابطه دامن زد.

٭ اين اتفاقات در حالى روى مى دهد که در فرانسه دعواى حجاب دختران مدرسه اى ديگر تقريبا خوابيده است و ممنوعيت مظاهر مذهبى در مدارس برخلاف پيش بينيهاى موجود بدون مقاومت زياد تثبيت شد. چرا دست کنار دست فرانسه، در انگليس اين دعوا به نفع اسلام سياسى پايان يافت؟ آيا انگلستان سنتا مرکز فعاليت جريانات اسلامى بوده است؟

آذر ماجدى: يک تفاوت مهم بين انگلستان و فرانسه در اينجاست که دولت در فرانسه سکولار است، يعنى دولت از مذهب جداست. ولى در انگلستان چنين نيست و مذهب رسمى وجود دارد. بعلاه، جريانات اسلامى در انگلستان بسيار فعالند. در شرايط حاضر دولت انگلستان در صدد تصويب قانونى است تحت عنوان ممانعت از دامن زدن به نفرت مذهبى، که اين قانون در صورت تصويب آزادى بيان و نقد مذهب را بشدت محدود مى کند. اين هم يکى ديگر از تعرضات و پيشروى هاى جريانات مذهبى و بويژه اسلامى هاست. در انگلستان و کلا در کل اروپا بسيار ضرورى است که يک جنبش وسيع سکولاريستى و محدود کردن نقش مذهب در دولت، آموزش و پرورش و جامعه دامن زد.