گرو گیری یك ماه حقوق كارگر در ازاء استخدام

آرام دانشی

در ایران اكنون سالهاست كه این به صورت یك سنت و حتی قانون در آمده كه موقع استخدام٬ حقوق یك ماه كارگر را كارفرما نگه میدارد و به او نمی پردازد. این جدا از بحث دستمزدهای معوقه یا پرداخت نشده چند ماه و چند سال است كه بسیاری از كارگران با آن دست و پنجه نرم میكنند. این یك رسم و قانونی است كه تقریبا در همه جا به اجرا در می آید. گرو گیری حقوق ماه اول کارگر از جانب کارفرما یکی از آن طرحهائی است که طی دوران نظام اسلامی سرمایه به شکل سنتی رایج در آمده و علی رغم قانونی نبودنش و به طور مستند جایگاه نداشتنش در قوانین، عملا در همه جا بر ضد کارگر اعمال می شود. این نه قانونی و نه خلاف قانون محسوب می شود. اگر کارگری شکایت کند ! ( که هیچ وقت شکایت نمی کند) ، مراجع رسیدگی هیچ جواب صریح و روشنی نمی دهند. می گویند قانونی نیست ولی جرم هم نیست ! از در اخلاقیات وارد می شوند و کارگر را با چرندیات اخلاقی و مذهبی به سازش و سکوت می کشانند . همواره سعی می کنند اگر کارگر به این موضوع معترض شد ، با توصیه به صبر و تحمل جلوی خشمش را بگیرند ویا با تهدید به اخراج صدایش را خفه کنند ، موضوع را طوری گنگ و پیچیده می کنند که کارگر سرگیجه گرفته و بدون آنکه چیزی از قانون به هر نحو تفسیر پذیرکار دست گیرش شود ترجیح می دهد بیشتر از پیش سردرگم نشود و از خیر استفهامش بگذرد. بعضی مسئولین در پاسخ به اعتراض كارگر تهدیدشان را طوری مطرح میكنند كه گویا كارگر اختیار دارد كه هركاری دلش خواست بكند. مثلا میگویند: "این مو ضوع قانونیت ندارد ، ولی کارفرما هم مجبور نیست کارگر را به خدمت بگیرد. کارفرما حق دارد کارگر را به میل خود انتخاب و استخدام كند. البته کارگر هم حق دارد شرایط کارفرما را بپذیرد یا نپذیرد! می تواند کار کند یا نکند. همچنانکه کارکردن یا نکردن کارگر جرم نیست گرو گرفتن حقوق اولین ماه کارکرد کارگر از سوی کارفرما نیز جرم نیست . البته اگر کارفرمامشکل نداشته باشد و به دلایلی مجبور نباشد آنقدر هم بی انصاف نیست که حقوق کارگر را گرو بگیرد ، ازاین گذشته تا حالا کدام کارفرما این حقوق اول کارگر را در پایان کار به او نداده است ؟!.." این یك مثال است اما از هر كارگری بپرسید احتمال آنكه عین همین را از زبان یكی از آدمهای اداره كار شنیده باشد بعید نیست. این جملات معمولا از زبان هر مسئول اداره کاری ای جاری می شود .
بنا به اظهارات ریاکارانه کارفرمایان این یک ماه حقوق گرو گیری به خاطر اینست که کارگر کار را نیمه کاره رها نکند و تا پایان کار در خدمت او باشد ! عجب ! کارفرما از رها شدن کار توسط کارگر هراس دارد ! آن هم در شرایطی که به قول خود دولت بیش از ده میلیون بیکار در جامعه هست ! در شرایطی که کارگر به خاطر گیر آوردن کار به هر شرایطی حاضر است تن دهد! اما حقیقت چیزی غیر از این است ، به خاطر اینست که کارگر نسبت به ابزار و اموال کارفرما احساس مسئوایت کند و اگر چنانچه در حین کار آسییبی به ابزار کار برسد و یا به هر دلیلی مفقود شود از حقوق ذخیره کارگر که نزد کارفرما هست کسر و جبران خسارت کنند ، و از طرفی به عنوان چماقی مدام بر سر کارگر فرود آورند که اگر کم کاری کند یا به موقع کار را به اتمام نرساند از آن طریق به راحتی و بدون فوت وقت جریمه کنند. از این طریق کارفرما هم کار مطلوب خود را از کارگر می کشد و هم او را مجبور می کند از ابزار و اموالش مجانی حفاظت کند و نهایتا در صورت اتفاق ، بجای اینكه یك شركت بیمه خسارت را بپردازد از دستمزد فقیرانه كارگر خسارت پرداخته شود. این بدین معناست كه کارگر از همان ابتدا بدون آنکه خود قبول کرده باشد در برابر هر اتفاقی چه از طرف خودش و چه از طرف دیگران٬ تعهد کرده و ضمانت مالی داده است. اما در مقابل کارفرما هیچ تعهدی نسبت به سلامت و جان و زندگی کارگر ندارد، کارگر حتی جانش را در خدمت سرمایه دار قرار داده تا برایش تولید سود کند ، اما اگر کارگر در حین کار دچار نقص عضو شد یا به کلی از بین رفت کسی مسئولیت او را به عهده نمی گیرد . به عبارتی ساده تر کارگر مجبور است برای به دست آوردن حد اقل معیشت روزانه خود و خانواده اش وثیقه بپردازد ، در مقابل کارفرما برای به دست آوردن سود نه تنها وثیقه نمی پردازد بلکه ابزار و اموالش را با گرو گرفتن از پیشی حقوق کارگر بیمه می کند .
ریشه این دست درازی بیش از پش کارفرمایان به حقوق کارگران در عدم امنیت شغلی کارگران است ، قراردادهای موقت ، موقت و سفید امضاء و به تازگی بدون قرارداد ، بیکاری فراوان و مشکلات کمر شکن اقتصادی کارگر این امکان را برای کارفرما مهیا کرده است تا به میل خود تصمیم بگیرد هر طور که بخواهد با کارگر بر خورد کند .