اعتصاب

قسمت پنجم: کميته اعتصاب

اصغر کريمي

کميته اعتصاب يک ارگان مهم رهبري اعتصاب است. هيچ اعتصابي بدون رهبري انجام نميشود و در شرايط حاکم بر ايران اين يک کار دشوار و پرهزينه است. رهبران اعتصاب بيش از هرکس زير ضرب قرار ميگيرند، اخراج ميشوند، دستگير ميشوند و در بهترين حالت با وثيقه هاي سنگين آزاد ميشوند و تحت انواع فشارها قرار ميگيرند. اما عليرغم اين فشارها، در سال هاي اخير اعتصابات کارگري بي وقفه افزايش يافته و بر دامنه و عمق و طول اعتصابات افزوده شده است. در تاريخ جنبش کارگري در ايران، هيچگاه تعداد اعتصابات به اين حد نرسيده بود. حتي در برخي مراکز کارگري، در هرکدام از آنها، سالانه تعداد قابل توجهي اعتصاب شکل گرفته است و بدين ترتيب انبوهي از رهبران مجرب کارگري در مراکز مختلف پرورش يافته اند. در بخش هاي قبل درمورد اهميت دفاع از رهبران اعتصاب و مقابله با ترفندهاي حکومت و کارفرما صحبت کرديم. اينجا لازم است به مکانيزم هاي رهبري اعتصاب بپردازيم.

رهبري اعتصاب هم علني است هم مخفي:
روشن است که اعتصاب يك اقدام مبارزاتي علني است و بدون رهبران علني به جائي نميرسد. در هر اعتصابي تعدادي از کارگران مبارز و بانفوذ جلو مي افتند و اعتصاب را رهبري ميکنند و همه هم از دولت و وزارت اطلاعات و مدير و کارفرما و همچنين توده کارگران آنها را مي شناسند و بر نقش آنها واقفند. اما اين بدان معنا نيست که رهبري يک اعتصاب، هيچ مکانيزم مخفي اي ندارد. تجربه هزاران اعتصاب نشان داده است که رهبري آنها هم مخفي است هم علني. اعتصاب حرکتي علني است و رهبران علني ميخواهد و هيچ اعتصابي فقط به شيوه مخفي و به کمک رهبران مخفي عملي نميشود. کساني بايد مقابل چشم همه، رفقاي خود را هدايت کنند، اعتصاب را چپ و راست کنند، مذاکره کنند و علنا جواب کارفرما و عوامل حکومت را بدهند و بر ترديد رفقاي خود غلبه کنند. بنابراين تعدادي از رهبران اعتصاب علني هستند و همه آنها را ميشناسند. اما براي مقابله با توطئه هاي متعددي که عليه رهبران اعتصاب صورت ميگيرد، براي جلوگيري از اخلال و بهم خوردن اعتصاب و بويژه براي تدارک از قبل يک اعتصاب، کارگران در عمل محافل و جمع هائي دارند که مخفيانه درمورد چند و چون اعتصاب بحث ميکنند و تصميم گيري ميکنند. کميته اعتصاب شکل جا افتاده و سازمانيافته رهبران کارگري و کارگران پيشرو در سطح کارخانه است.

کميته اعتصاب ترکيبي از کارگران پيشرو و فعال است که تعدادي از آنها به عنوان نماينده کارگران در صف اول اعتصاب قرار دارند و بعضا فعاليني هستند که بدليل داشتن نظرات راديکال و پيشرو در ميان کارگران نفوذ کلام دارند اما بطور علني جلو صحنه قرار نميگيرند. اين دسته از فعالين کارگري در پشت صحنه اعتصاب نقش مهمي در هدايت و شکل دادن به اعتصاب و خواستهاي کارگران و ساير جنبه هاي آن دارند. اينها کارگراني هستند که نسبت به پايمال شدن حقوق کارگران بسيار حساسند و مدام درمقابل شکافهاي درون کارگران و براي متحد کردن کارگران دل ميسوزانند و به کارفرما و دولت و ارگانهاي دولتي و وعده وعيدهاي آنها توهمي ندارند. و نه تنها در طول اعتصاب بلکه مدام مشغول آگاه کردن کارگران، تحکيم اتحاد درميان کارگران، ايجاد فضاي اعتراضي، بالا بردن سطح توقع کارگران و آگاه کردن کارگران به حقوق خود و خنثي کردن اراجيف دشمنان کارگران هستند. در کميته اعتصاب بعضا کارگراني هستند که زير ضرب پليس ميباشند، سابقه زندان دارند، يا بدليل ايفاي نقش در اعتصابات قبلي مورد تهديد قرار گرفته اند و پليس و عوامل کارفرما روي آنها حساسند و به اين دليل نقش زيادي در هدايت علني اعتصاب نميتوانند بعهده بگيرند اما در کميته اعتصاب نقش مهمي به عهده ميگيرند. اين دسته از کارگران که کم و بيش در همه کارخانه ها و مراکز کارگري هستند، بدليل وضعيتي که دارند حتي بعضا در کميته اعتصاب شرکت نميکنند اما ارتباط نزديکي با کميته اعتصاب دارند و پيوندهاي محکمي با رهبران علني کارگران دارند و بدينطريق در شکل گيري و هدايت اعتصاب نقش بازي ميکنند. کميته اعتصاب در شرايط کنوني مخفي است اما برخي اعضاي آن بدون اينکه وابستگي شان به کميته اعتصاب علني باشد نقش هدايت علني اعتصاب را برعهده دارند. تصميم به شروع اعتصاب، انتخاب روز و نحوه شروع اعتصاب، تدوين مطالبات اعتصاب، تصميم به تجمع و راهپيمائي همزمان با اعتصاب، تاکتيک هاي اعتصاب و يا تهيه برخي ملزومات راهپيمائي مانند پلاکارد يا اطلاعيه و خبررساني از جنبه هاي مهم يک اعتصاب است که اکثرا در کميته اعتصاب مورد بحث قرار ميگيرد، حول آنها تقسيم کار ميشود و توسط رهبران علني و يا برخي ديگر از کارگران بانفوذ به ميان توده کارگران برده ميشود. اعتصاب يک تصميم مهم است که جنبه هاي مختلف آن محتاج بحث و بررسي و تبادل نظر زياد است و بحث علني درمورد همه اينها در شرايط کنوني عملي نيست. کميته اعتصاب کار بحث و تعمق حول يک اعتصاب و جنبه هاي مختلف آنرا انجام ميدهد و به اين معني مغز اعتصاب است.

کميته اعتصاب و مجمع عمومي
معمولا بعد از شروع اعتصاب است که کارگران احساس قدرت ميکنند، مجمع عمومي تشکيل ميدهند، دست به تجمع و تظاهرات و راهپيمائي ميزنند، شعار ميدهند، پلاکارد بلند ميکنند، جائي را اشغال ميکنند، مقام و مسئولي را هو ميکنند و سخنراني اش را به هم ميزنند و غيره. در شرايط کنوني در بسياري اوقات، کارگران قبل از شروع اعتصاب ممکن است نتوانند مجمع عمومي برگزار کنند و درمورد اعتصاب در مجمع عمومي تصميم گيري کنند، در نتيجه موضوع اعتصاب در کميته اعتصاب مورد بحث و بررسي قرار ميگيرد، اما با شروع اعتصاب برگزاري مجمع عمومي عملي ميشود. درواقع خود رهبران کارگري و کميته اعتصاب بيشترين تلاش را براي جمع کردن کارگران و تشکيل مجمع عمومي بخرج ميدهند و در آن درمورد اعتصاب و ادامه آن، خواستهاي آن، تجمعات همزمان و غيره بحث و تصميم گيري ميشود. در چنين صورتي مجمع عمومي، در کنار کميته اعتصاب، به ظرفي براي هدايت و سازماندهي همه وجوه اعتصاب تبديل ميشود و کميته اعتصاب را تکميل ميکند.

بنابراين کميته اعتصاب، بايد آگاهانه و نقشه مند بيشترين تلاش را براي برگزاري هرروزه مجمع عمومي در طول اعتصاب بعمل آورد. در خود مجمع عمومي نيز بايد بر ضرورت برگزاري مجمع عمومي هرروزه بحث کرد و تصميم گرفت. اين مهمترين ظرف سازماندهي کارگران براي اتحاد و غلبه بر موانع اعتصاب است. از اينطريق توده کارگران به بحث و تبادل نظر مي پردازند، در جنبه هاي مختلف کار شريک مي شوند و با تعهد بيشتر، و مثل تني واحد اعتصاب را به جلو ميبرند. بهردرجه در جريان يک اعتصاب مجمع عمومي نقش بيشتري داشته باشد، کار کميته اعتصاب راحت تر ميشود، خطرات کمتري آنرا تهديد ميکند و پوشش محکم تري به فعالين و رهبران علني و مخفي ميدهد. با اينهمه و حتي در صورت برگزاري هرروزه مجمع عمومي، بدليل فضاي خفقان و فقدان آزادي بيان و اعتصاب، هنوز کارگران و رهبران آنها امکان بحث و تصميم گيري علني درمورد همه وجوه اعتصاب را ندارند و بعضا در خود مجمع عمومي نيز مجبورند درمورد بعضي جنبه هاي اعتصاب بطور سربسته حرف بزنند. در نتيجه کميته اعتصاب، حتي درصورت برگزاري هرروزه مجمع عمومي، حياتي است.

وظايف کميته اعتصاب:
کميته اعتصاب وظايف متعددي دارد که براي يک اعتصاب سازمان يافته و موفق ضروري است. از اطلاع رساني به جامعه و مطلع کردن رسانه ها تا بسيج خانواده ها و جلب همبستگي با اعتصاب، تا بحث حول تاکتيک هاي اعتصاب و ساير جوانب آن موضوعات مختلفي است که در کميته اعتصاب بايد به بحث گذاشته شود و تصميم گيري شود.

قبلا به اهميت اطلاع رساني به جامعه بطور مختصر اشاره کرديم و در قسمت هاي بعد مفصلا به آن خواهيم پرداخت، اينجا همينقدر اشاره ميکنيم که مطلع کردن جامعه، ساير مراکز کارگري، مردم شهر، مطلع کردن سازمانهاي کارگري در سطح بين المللي و تماس با رسانه هائي که اخبار اعتصاب را به گوش مردم ميرسانند، از مهمترين فاکتورهاي قدرتمند شدن و پيروزي يک اعتصاب است. کميته اعتصاب بنابراين بايد در اين زمينه تصميم بگيرد، نقشه بريزد و تضمين کند که هرروز و هر ساعت اخبار و اتفاقات مهم اعتصاب، از تهديد کارگران تا عقب نشيني کارفرما و دولت، از دستگيري رهبران کارگري تا آزادي آنها، از تصميمات جديد کارگران تا ساير نکات و وجوه يک اعتصاب مدام به گوش جامعه برسد. فراخوان کارگران اعتصابي بايد همه روزه و با شروع اعتصاب به گوش همه مردم بويژه مردم شهر و مراکز کارگري اطراف برسد. کميته اعتصاب بايد کساني را براي خبر رساني منظم تعيين کند، کساني را براي مصاحبه با رسانه ها مشخص کند، و بعضا به اسم کميته اعتصاب اطلاعيه صادر کند و از طريق اعضاي خانواده کارگران يا کميته هاي همبستگي با اعتصاب که در سطح شهر تشکيل ميشود اطلاعيه هاي خود را هرچه وسيعتر و هر چه سريعتر در ميان مردم شهر توزيع کند، به رسانه ها ارسال کند و بدينوسيله مردم را از اعتصاب مطلع نگاهدارد و آنها را به همبستگي فراخوان دهد. قبلا نيز اشاره کرديم که دست رژيم براي سرکوب و خاموش کردن اعتصابي که بدون اطلاع مردم و در بي خبري مردم صورت گيرد، بسيار بازتر است.

همانطور که قبلا گفته شد، تاکيد بر نقش کميته اعتصاب در اين زمينه مطلقا به معني کمرنگ کردن نقش مجمع عمومي نيست. جنبه هاي مختلف کار به هر درجه ممکن است بايد در مجمع عمومي مورد بحث قرار گيرد و توده وسيعتري از کارگران در آنها شريک شوند و نيروي وسيع آنها به جريان افتد. اين يکي از جنبه هاي مهم آموزش کارگران نيز هست. در واقع کميته اعتصاب وظيفه دارد کارهائي را که مجمع عمومي بدليل فشارهاي پليسي قادر به انجام آن نيست، بعهده بگيرد.

کميته اعتصاب و جلب همبستگي:
در اعتصاب بايد تمام نيرويمان را به ميدان بکشيم، خانواده ها، مردم شهر، ساير مراکز کارگري، رسانه هاي مدافع حقوق کارگر و سازمانهاي جهاني کارگري. کميته اعتصاب نقش بسيار مهمي در جلب همبستگي مردم با اعتصاب دارد. اطلاع رساني دائم از اعتصاب، مردم را به اعتصاب حساس ميکند. و اين خود زمينه را براي اعلام همبستگي، شرکت در راهپيمائي و تجمعات کارگران اعتصابي در مقابل نهادهاي دولتي، کمک به صندوق اعتصاب و غيره فراهم ميکند.

کميته اعتصاب ظرف اتحاد کارگران پيشرو:
در شرايطي که طبقه کارگر فاقد تشکل هاي بزرگ و توده اي براي هدايت مبارزه کارگران در سطح کارخانه و در بعد سراسري است، کميته هاي اعتصاب يک ابزار مهم متحد نگهداشتن کارگران، متشکل کردن کارگران و مبارزات روزمره آنها، و در عين حال ظرف مهمي براي شکل دادن به صف رهبران کارگري است و به همين دليل در جريان اعتصابات شاهد تشکيل روز افزون کميته هاي اعتصاب در مراکز مختلف کارگري ميباشيم. با اينهمه کميته اعتصاب حتي در شرايط کنوني تنها ظرف تجمع فعالين و رهبران کارگران نيست و کارگران پيشرو به اشکال مختلف و در سطح سراسري نيز به اقدامات باارزشي در سالهاي گذشته دست زده و پيشروي هاي قابل توجهي نيز داشته اند. اين تلاش ها توجه کل طبقه کارگر را به مساله تشکل بيشتر نموده و عملي بودن آنرا در اذهان بيشتري جا انداخته و تحرک وسيعتري را در سطوح مختلف بوجود آورده است. هرقدم پيشروي در اين زمينه راه متشکل کردن کارگران در سطح کارخانه را نيز هموارتر کرده است. کميته هاي اعتصاب از اين نظر بسيار اهميت دارد که اولا هدايت اعتصاب در سطح يک مرکز کارگري، به تشکل نياز دارد و کميته اعتصاب يک ظرف مناسب و مهم آن است و ثانيا، تعداد اعتصابات بسيار زياد است و به هردرجه کميته هاي اعتصاب شکل منسجم تر و سازمان يافته تري به خود بگيرد و در تعداد هرچه بيشتري از مراکز کارگري تشکيل شود، به اين معني است که تعداد قابل توجهي از فعالين و رهبران کارگري آگاهانه متشکل شده و اين کل طبقه کارگر را گام بزرگي به جلو خواهد برد و راه را براي ساير تشکل هاي بزرگ کارگري هموارتر خواهد نمود. کميته هاي اعتصاب، فعالين و رهبران کارگري را نيز در شرايط کنوني مجرب تر و ورزيده تر خواهد کرد، دانش تشکيلاتي آنها را افزايش خواهد داد و به نسل جديد و جوانتر فعالين کارگري فرصت ميدهد در سطح رهبري کارگران و اعتصابات نقش ايفا کنند و بسرعت تجارت رفقاي قديمي تر خود را بياموزند.

طبقه کارگر براي هدايت اعتصابات روزمره خود، براي حضور در صحنه سياسي جامعه، براي قرار گرفتن در صف مبارزه آزاديخواهانه مردم براي يک زندگي بهتر و رهائي از شرايط مشقت بار کنوني به تشکل هاي خود و به صف گسترده اي از رهبران خود نياز دارد، کميته هاي اعتصاب يکي از راههاي تحقق اين امر بزرگ در پيشروي طبقه کارگر و کل جامعه است و بنابراين لازم است با حساسيت مورد توجه کليه فعالين کارگري قرار گيرد.

کميته هاي اعتصاب نطفه هاي شوراهاي واقعي کارگري:
کميته هاي اعتصاب در شرايط اعتلاي انقلابي نطفه هاي شوراهاي واقعي کارگري هستند. سال ٥٧ به کمک همين کميته هاي اعتصاب بود که شوراهاي کارگري در بسياري از مراکز کارگري بنيان گذاشته شد. فعالين و رهبران کارگري که امروز در شکل کميته اعتصاب متشکل ميشوند فردا ستون فقرات تشکل هاي سراسري و بزرگ کارگران از جمله شوراهاي واقعي کارگري هستند.

در اين بحث همچنين به تاکتيک هاي اعتصاب و نقش کميته اعتصاب در اين زمينه اشاره کرديم. در بخشهاي بعدي به اين مساله بطور مشروح خواهيم پرداخت.