مصر در طوفان اعتصابات
یاسین گابر و مروا حسین
ترجمه: حبیب بکتاش
مقدمه مترجم
نوشتهای که ترجمه آن در اختیار شما خوانندگان عزیز قرار میگیرد از
یاسین گابر و مروا حسین است که بتاریخ ١٨ سپتامبر نوشته شده و در سایت
الاهرام آنلاین به چاپ رسیده است. عنوان نوشته از من است. نکات زیادی
در این نوشته کوتاه مطرح است که از جمله میتوان به رشد سریع جنبش
کارگری (افزایش تشکلهای کارگری و اعتراضات کارگری)، کشمکش دائمی
کارگران با دولت و مقامهای دوره مبارک، خواستهای کارگران و مطرح شدن
مسئله اعتصاب عمومی اشاره کرد. این نوشته یک نوشته تحلیلی درباره جنبش
کارگری مصر نیست. بیشتر یک گزارش از اعتصابات سراسری در روز بازگشایی
مدارس و عواملی که به آن منجر شد است. امروز یکشنبه ٢٥ سپتامبر، یعنی
یک هفته بعد از نگارش این نوشته، میباشد. بیشتر نکات مطرح شده در این
نوشته در عرض همین یک هفته به واقعیت پیوستهاند. جنبش کارگری مصر هیبت
و هیکل بلند و توانمند خود را با قدرت بنمایش گذاشته است. هم اکنون مصر
در تب و تاب اعتراضات و اعتصابات کارگری میسوزد. من فقط به لیست کردن
تیتر اخبار مربوط به اعتراضات و اعتصاباتی که شرح آنها در اهرام آنلاین
بچاپ رسیده بسنده میکنم.
تیتر اعتصابات و اعتراضات کارگری مصر در هفتهای که گذشت.
مارس ٢٥: یک اتحادیه مستقل در صنعت حمل و نقل پا به صحنه گذاشت.
... صنعت حمل و نقل عمومی بوجود آوردن یک اتحادیه مستقل کارگری را در
جلسه سه شنبه اعلام میکند و بر خواست خود مبنی بر انحلال "فدراسیون
اتحادیههای کارگری مصر"، که تحت کنترل دولت میباشد، پای میفشرد.
سپتامبر ٢٠: اعتصاب تاریخی معلمان وارد روز چهارم خود میشود. اهرام
آنلاین از برخی کسانی که در آن دخیل هستند میشنود: ...معلمان از پایین
بودن دستمزدها و نبود سرمایه گذاری در آموزش و پرورش که به کلاسهای درس
فاقد امکانات لازم و محیط نامناسب برای آموختن منجر میشود، شکایت
میکنند.
سپتامبر ٢٠: رانندگان اتوبوس قاهره تهدید به اعتصاب عمومی در روز
چهارشنبه میکنند. ...کارمندان حمل و نقل عمومی تهدید میکنند که اگر یک
تصمیم رسمی در باره مزایا تا پایان امروز صادر نشود، تمام اتوبوسها را
در چهارشنبه زمین گیر خواهند کرد.
سپتامبر ٢١: رانندگان اتوبوس قاهره اعتصاب را در سرتاسر شهر گسترش
میدهند. .. رانندگان در پایتخت اعتراض سه روزه خود برای افزایش
دستمزدها و خدمات بهتر برای عموم را تشدید کردند، ولی دولت آنها را
"اوباش" خطاب کرد.
سپتامبر ٢٢: با ادامه اعتصاب رانندگان مصر، سر زدن به ایستگاه اتوبوس
تبدیل به یک صحنه بحث سیاسی میشود. .. با شروع سختی اعتصاب، اهرام
آنلاین از ناامیدی، کنارکشیدن، و گیج سری در ایستگاه اتوبوس مرکز قاهره
میشنود.
سپتامبر ٢٤: گارد نظامی نخست وزیری معلمان معترض را مورد ضرب و شتم
قرار میدهند تا راه را برای خروج نخست وزیر باز کنند.
سپتامبر ٢٥: کارگران بندر کانال سوئز را برای چهارمین روز متوالی
میبندند. ...در حالیکه کارمندان و مدیریت بر سر توافق نهایی دست و
پنجه نرم میکنند، عملیات بارگیری در تنها بندر خصوصی مصر در "عین
سوخنا" برای چهارمین روز منجمد شدهاند.
سپتامبر ٢٥: معلمان مصر تحصن را به تعویق میاندازند اما به اعتصاب خود
ادامه میدهند. ...تصمیم به تعلیق تحصن در مقابل ساختمان نخست وزیری
منجر به انشعاب در بدنه اتحادیه مستقل معلمان میشود.
سپتامبر ٢٥: متخصصان امور پزشکی علیه کابینه اعتراض میکنند و اعتصابات
موضعی سازمان میدهند. ...هزاران متخصص امور پزشکی علیه عصام شرف در
خارج از ساختمان نخست وزیری اعتراض میکنند و تهدید به اعتصاب عمومی در
صورت بر آورده نشدن خواستهایشان میکنند.
سپتامبر ٢٥: رانندگان اتوبوس اعتصابی عصام شرف را با اعتراضات بزرگ
تهدید میکنند. ...یک هزار راننده اتوبوس روز یکشنبه در مقابل مرکز نخست
وزیری تظاهرات کردند و تهدید کردند که ٤٥٠٠٠ کارگر را به تحرک در
خواهند آورد.
حبیب بكتاش
٢٥ سپتامبر ٢٠١١
***
مصر در طوفان اعتصابات
اعتصابات در روزهای بازگشت به مدرسه:
جنبش کارگری مصر ضربات سختتری فرود میآورد
یکشنبه شاهد موج جدیدی از اعتصابات بود که با همکاری و هماهنگی در
خواستها بطور بیسابقهای، جنبش کارگری نوپای مصر را به جلو سوق میدهد.
با شروع اعتصابات متحد معلمان، استادان دانشگاه، کارگران حمل و نقل
عمومی، و کارمندان اداره پست یک نمایش واقعی قدرت در یکشنبه بنمایش در
خواهد آمد. با پشت سر گذاشتن آرامش نسبی در ماه رمضان، یک موج پرصدای
اعتصابات طی دو هفته گذشته، یک انرژی جدیدی به جنبش کارگری رو به رشد
مصر داده است.
یک سطح فزایندهای از همکاری، بخصوص در میان معلمان، کارگران پست و
صنعت نساجی؛ و خواستهای مشترک آنها سوالاتی را درباره یک اعتصاب عمومی
در بین ناظران و اعضای فعال جنبش کارگری مطرح کرده است. با فراخوانهای
سراسری اعتصاب برای روز یکشنبه، امواج رشد یابنده جنبش کارگری نشانی از
فروکش کردن ندارد.
امواج اخیر اعتصابات، که بیشتر در بخش عمومی متمرکز شده است، قولهای
شکسته شده و کابینه نخست وزیر عصام شرف را به چالش طلبیده است. در هفته
اول سپتامبر ٢٢٠٠٠ کارگر در کارخانه ریسندگی و بافندگی، بزرگترین
کارخانه بلحاظ تعداد کارگران، در دلتای مصر، در شهر محله الکبرا، یک
اعتصاب نامحدود آغاز کردند. اما بدنبال مذاکرات موفقیت آمیز با وزیر
نیرو، احمد البرایی، فراخوان خود را پس گرفتند. کارگران با وزیر به
توافق رسیدند که مزایای آنها ٢٠٠ درصد افزایش یابد، که این یک خواست
کلیدی در بین کارگران بخش عمومی هست.
علاوه بر آن، کارگران پست در سراسر کشور دست به اعتصاب زدند و خواهان
حداقل دستمزد بالاتر و مزایای ماهانه شدند. کارگران خدمات اجتماعی مصر،
مثل بیشتر کارگران بخش عمومی، خواستار تصفیه مقامهای کلیدی مدیریت شدند
که تاکنون توسط بوروکراتهایی اشغال شدهاند که از انتصابات حسنی مباک
بجا ماندهاند. گستره امواج سراسری معلمان، پزشكان، اساتید دانشگاه،
کارمندان هواپیمایی مدنی، و کارگران حمل و نقل عمومی را همراه با سایر
اقشار جامعه برای عمل تهییج (گالوانیزه) کرده است. مثل کارگران محله،
کارگران پست و کارمندان هواپیمایی مدنی اعتصابات خود را بدنبال قول
دولت مبنی بر برآورده کردن خواست آنها به تعلیق در آوردهاند.
اما سابقه دولت در بهترین حالت چنگی به دل نمیزند. بسیاری از فعالین و
ناظران چندین دوجین قول شکسته شده و فرصتهای از دست رفته توسط دولت را
عامل جهش اخیر در تحرک کارگری، بدنبال یک آرامش نسبی که در ماه اوت، طی
ماه رمضان شاهد آن بودیم، میدانند. علی فتوح، رهبر اتحادیه مستقل حمل و
نقل عمومی، معتقد است که روند رو به رشد جنبش کارگری بخاطر این
ضمانتهای شل و ول و همچنین بخاطر نبود برخورد برابر است.
او میگوید: "دولت گفت که مزایای ماهانه را برای کارمندان بخش عمومی ٢٠٠
درصد افزایش خواهد داد اما بعدا این تصمیم شامل حال بعضی بخشها نشد،
مثل بخش ما و معلمان و هیچ دلیلی هم ارائه نشد.
کارمندان حمل و نقل عمومی، پی. تی.آ، فراخوان اعتصاب را در آخرهای اوت،
بعد از اینکه مسئولین اعلام کردند که مزایای ماهانه پرداخت خواهد شد،
پس گرفتند. اعتصاب کارگران حمل و نقل عمومی همزمان با اولین روز سال
تحصیلی خواهد بود، روزی که اختلال در ترافیک و حمل و نقل میتواند یک
عامل فشار مهم باشد.
علی فتوح گفت، اعتصاب تنها زمانی به تعلیق خواهد افتاد که دولت تاریخ
مشخصی را برای پرداخت مزایای قول داده شده معین گرداند. در غیر اینصورت
اعتصاب به وقوع خواهد پیوست.
سندیکای مستقل معلمان هفته گذشته بیانیهای صادر کرد که بر خواستهای
خود تاکید میگذاشت: استعفای وزیر آموزش و پرورش، احمد جمالدین موسی،
افزایش دستمزدها، و تضمین امنیت شغلی کارمندان. اعتصاب سراسری معلمان
نیز كه با آغاز سال تحصیلی همزمان خواهد شد، باز هم میتواند اختلال
زیادی بوجود آورد. بچههای زمین برای حقوق بشر، سی.ای. اچ.آر، یک
ان.جی.او. مصری، تعداد اعتصابات را ٦٥ عدد در ماه اوت، ٧٥ در ژوئیه، و
٩٧ در ماه ژوئن شمارش کرده است.
بعد از پایین کشیدن مبارک از قدرت، کارگرانی که گرسنه تغییر بودند در
بیست روز اول سال ٢٠١١ همان تعداد اعتراض سازمان دادند که در تمام طول
سال ٢٠١٠ قادر به انجام آن بودند. در ماه فوریه مصر شاهد ١٦٨ تحصن، ٧٧
اعتصاب، ٥١ تظاهرات، ١٤٨ اعتراض و ٢٧ تجمع بوده است. در عین حال ٤٢٠٠
اخراجی داشتهایم.
بعد از یک آرامش نسبی، جنبش کارگری دوباره دارد شتاب میگیرد. اعتراضات
نه تنها بلحاظ تعداد افزایش یافتهاند بلکه بلحاظ وزنه هم بزرگتر
شدهاند و نشانههایی از همکاری بین کارگران در نقاط جغرافیایی مختلف و
شاید در بین بخشهای مختلف کارگری وجود دارد.
حشام فواد، از بچههای زمین برای حقوق بشر، بر این اعتقاد است که یک
اعتصاب عمومی "نتیجه طبیعی آنچه که هم اکنون دارد اتفاق میافتد است.
اما نه حالا، در چند ماه آینده". اعتصابات حول دو خواست اساسی متمرکز
است: تعیین حداقل و حداکثر دستمزد و تامین امنیت شغلی.
وضعیت حاضر، بنا به نظر فواد، از پاسخگویی ناکافی دولت و همچنین از غیر
سیاسی کردن جنبش کارگری توسط اکثریت اپوزیسیون، هم لیبرال و هم مرتجع،
ریشه میگیرد. پاسخ دولت یکسری به تعویق انداختنها و بازیهای دولتی بوده
است که خود ریشه در تعریف این اعتصابات بعنوان اعتصابات فرقهای دارد.
و اگر چیزی کارگر نشد از کارت ژوکر استفاده میشود - قانون ضد اعتصاب که
اعتراضات محل کار را جنائی میکند.
او اضافه میكند كه لیبرالها و مرتجعین با اتخاذ تفسیرهای مشابه، خود را
از حرکت کارگری دور کشیدهاند. صابر برکات، یک عضو سابق اتحادیه و یک
فعال کارگری، فاصله بین جنبش کارگری و جنبش سیاسی را میبیند ولی معتقد
است که این مسئله نتیجه نبود تشکل در دو طرف بخاطر میراث طولانی
ممنوعیت و محدودیت میباشد.
کارگران و فعالین اجتماعی با خطراتی مواجه هستند که با نقش مورد منازعه
و موقعیت سیاسی حاشیهای آنها شدیدتر میشود. حشام میگوید "دولت با سکوت
تماشا نخواهد کرد، دخالت خواهد کرد و سعی خواهد کرد که قوانینی مانند
قانون ضد اعتراض، قانون اضطراری (فوریتی) را اعمال کند و آنرا برای
دستگیری رهبران جنبش بکار گیرد."
وزن برخوردهای دولت، تاکنون، در سطح محدودی بوده است. در حقیقت، اولین
بار در ماه ژوئیه جنبش شاهد اولین حکم توسط دادگاه نظامی علیه پنج
کارگر بخاطر اعتراض در مقابل وزارت نفت بود. مسئول اتحادیه حمل و نقل
عمومی، علی فتوح، را مورد پیگرد قانونی بجرم تحریک به اعتصاب قرار داد.
اما دادگاه فتوح را تبرئه کرد. همچنین باید توجه داشته باشیم که قانون
نفرت انگیز ضد اعتصاب، که در مارس تصویب شد، بندرت بکار گرفته شده است.
اعتراضات صنعتی ادامه دارد، باوجود این، این قانون تحت انتقاد شدید،
چیزی بیشتر از اینکه در پشت صحنه وجود دارد نیست.
اما در زمینه حقوق اتحادیهای دستاوردهایی وجود داشته است. یک قانون
جدید در باره آزادیهای اتحادیهای مورد تصویب کابینه مصر قرار گرفته
است و در حال حاضر در انتظار تصویب نهایی میباشد. این باید بتواند
بسیاری از محدودیتهایی را که برای اتحادیههای کارگری، زیر نظر قانون
شماره ٣٥ (١٩٧٦) اعمال میشده را حذف کند و همچنین باید بتواند اجازه
دهد که برای اولین بار از سال ١٩٥٦ پلورالیسم اتحادیههای کارگری وجود
داشته باشد (پلورالییسم = انواع مختلف. در زمان مبارک تنها یک اتحادیه
وابسته به رژیم وجود داشت. بعدها سه اتحادیه مستقل توسط کارگران تحمیل
شدند). اما قانون غیر از اینکه یک پوشش قانونی به آنچه که در میدان عمل
انجام میگیرد کاربردی ندارد. حالا در مصر حدود ١٥٠ اتحادیه مستقل
کارگری وجود دارد، که تنها سه تای آنها قبل از انقلاب تشکیل شده بودند.
از نظر صابر برکات، که بخشی از کمیته تدارکات اخیرا تشکیل شده برای
فدراسیون اتحادیههای کارگری مصر هست، قدرتی که جنبش بدست میاورد نتیجه
سازماندهی بهتر است. حالا حدود ١٤٠ اتحادیه مستقل وجود دارند که به هم
مربوط هستند، حتی اگر تاثیرگذاری آنها همیشه آشکار نیست. بعضی ارتباطات
وسیعتر از ارتباطات دیگر هستند. رابطه بین اتحادیههای قدیم و
اتحادیههای جدید، در جاهایی که هر دو همزمان وجود دارند، از یک بخش و
مورد به بخش و مورد دیگری متفاوت است. در مورد کارگران نساجی محله و
کارگران توریسم، کمیته تدارکات قادر بود اتحادیه قدیم را با اتحادیه
جدید متحد کند، صدای جمعی آنها را قویتر سازد و تمرکز را بر خواستهای
مشترک آنها بگذارد. در مورد اتحادیه کارگران پست، اعضای اتحادیه قدیم
کاملا با مدیریت متحد هستند و از همکاری با اتحادیه مستقل جدیدا تشکیل
شده سر باز میزنند.* |